Kerk zijn

Op 20 April 2016 hield de Vrije Evangelische Gemeente Bennekom een gemeenteavond. Op deze avond werd er nagedacht over hoe de gemeenteleden de kerk in 2030 zouden zien. Mij was gevraagd een kleine voordracht te houden ter inspiratie.De bronnen die ik hiervoor gebuikte waren: ‘God in Nederland’ van Ton Bernts en Joantine Berghuis, ‘Het seculiere Experiment’ van Hans Boutellier en een klein eigen onderzoek. De onderstaande tekst was mijn leidraad voor deze voordracht:

Ook in september 2013 hadden we een vergadering over de eventuele overname van de Ichtuskerk. Op die woensdag besloot ik alleen het eerste deel van de avond bij te wonen. Tijdens de pauze ben ik vertrokken naar het hockeyveld. Normaal train ik elke woensdagavond. Zo ook die woensdag. Na de training zat ik nog met mijn gedachten bij de vergadering. Ik vroeg aan mijn medespelers welke functie een kerk in hun leven zou kunnen hebben. Het viel stil. Een reactie was, dat deze vraag aan kerkleden gesteld moest worden. Want een kerk was voor kerkleden.

Met dit voorbeeld wil ik de positie van de kerk in de huidige maatschappij illustreren. Want hetzelfde lees ik in het onderzoek ‘God in Nederland’ dat op 13 maart van dit jaar gepubliceerd is (toont boek). De cijfers waren niet verrassend, ze bevestigen een trend die al jaren bekend was: de kerk loopt leeg. Dit rapport maakt ons Christenen er van bewust dat het orthodox christelijk geloof bij een minderheid behoort. 12% van de Nederlandse bevolking bezoekt regelmatig de kerk. 59% bezoekt nooit een kerk. Het maatschappelijke belang van een kerk is slechts bij enkele momenten als geboorte en overlijden, herdenkingen en rampen.

Als kerk doen we er niet meer toe. De secularisatie lijkt gewonnen te hebben. Iedereen vult zijn eigen leven in op zijn manier en gelooft dat wat hij/zij wil. En het openbare leven is een leven zonder geloof, een leven zonder God.

Het probleem van de secularisatie is breder dan alleen de kerk. De secularisatie slaat toe op meerdere gebieden. Ook stromingen als socialisme, marxisme en zelfs liberalisme lijden onder secularisatie. Idealen zijn meer en meer op persoonlijk vlak terug te vinden. We zijn praktischer geworden, waarbij oplossingen gevonden moeten worden voor een probleem. “verbeter de wereld, begin bij jezelf” is veranderd in “Verbeter jezelf”. We vormen ons eigen leven. Normen en waarden laat je je niet meer dicteren door anderen, de norm leg jezelf. De politiek, de kerk, een andere instantie hebben daar veel minder invloed op.

In dit kader  heb ik een klein onderzoek gedaan; ik heb een aantal vrienden (waaronder gemeenteleden en hockeyers) benaderd met een klein onderzoek. Mijn vragen waren gericht op hoe mensen informatie en inspiratie zoeken en wat zij daaraan belangrijk vonden. De eerste vraag was vakgericht, thema werk; de tweede vraag was ethisch gericht, normen en waarden. Ik was nieuwsgierig naar de methode om kennis op te doen.

Voor het werk zoekt mijn onderzoeksgroep naar extremen, mensen die iets hebben neergezet. Mensen die nieuwe dingen doen, die een prestatie hebben verricht die boven het maaiveld uitsteekt. Daar kan je over lezen, je kunt met die mensen praten, en daardoor iets meenemen van hun passie en gedrevenheid. Het voordeel van persoonlijk contact is dat je echte vragen kunt stellen. En je kunt ook proeven van hun enthousiasme. Je kunt meegenomen worden in hun flow. Trainingen en symposia zijn ook momenten om dit soort contacten te maken.

Op ethisch gebied ligt het net iets anders. Hier zie je de scheiding tussen de religieuzen en niet-religieuzen. De niet-religieuzen toetsen hun ethiek in twee groepen mensen. Ten eerste een groep die heel dichtbij staat, vertrouwenspersonen zoals hun partner, familieleden, vrienden. Maar ook een andere groep is interessant voor hen. Mensen die “geloven in ‘het goede” en zich daarbij ook niet laten ontmoedigen door wat anderen zeggen of door tegenslagen.”.

De religieuzen hebben een extra mogelijkheid, want zij hebben literatuur om te raadplegen. Maar ook meditatie kan daarbij helpen, door je weer even stil te zetten.

Dit onderzoek was absoluut niet representatief. Ik heb 7 reacties gehad, allen minimaal HBO geschoold. Maar de mensen waren wel allemaal zelf op zoek. En dat blijkt ook uit dit boek (toont ‘God in NL’). Mensen zijn zoekende. En gedurende de zoektocht leren ze. En dat doen zij bij mensen die:

  • Positief opvallen
  • gemotiveerd zijn
  • deskundig zijn
  • nieuwe dingen doen
  • bewezen ervaren zijn

De mens heeft zijn eigen leven in zijn hand. Of zoals Boutaillier zegt: mensen zijn als klei in hun eigen handen. God is niet meer de pottenbakker, zoals in Jeremia 18.

Volgens onderzoek (toont God in NL) heeft 67% van Nederlandse bevolking heeft nog wel gevoel voor geloof. Alleen vullen zij hun geloof zelf in. Ietsisme, boeddhisme,  er bestaat zelfs een tolkien-religie, de mens is wel op zoek naar iets, maar wil dit ook alleen zelf invullen.

Wat kunnen wij dan nog als kerk?

Drie dingen wil ik aanhalen; ten eerste heeft de secularisatie de idealen uitgevlakt. We dromen niet meer over een verbeterende toekomst. Ten tweede zoeken mensen een mening, de inspiratie daarvoor zoeken zij bij, derde punt, mensen die opvallen door hun werkstijl of levensstijl.

Het eerste punt, het vormen van een ideaal zou een mogelijkheid kunnen zijn. Welke droom kunnen we uitwerken voor de Vrije Evangelische Gemeente Bennekom (VEG Bennekom)? Wat is het ideaal van de VEG Bennekom en hoe kunnen wij die bereiken? Vorm je met het benoemen van een droom, een ideaal ook de identiteit van de kerk? Met een identiteit weet je ook waarvoor een kerk ook staat. Wat je er inhoudelijk kunt halen.

Ik kan dit nog verder trekken, want zou je als kerk je ook kunnen specialiseren? Want als kerk ben je soms een schaap met 5 poten, je probeert op alle markten thuis te zijn. Stel dat je je richt op 1 of 2 bevolkingsgroepen? Als VEG Bennekom zijn we goed met het aantrekken van kinderen. Ik denk aan de kinderclub die in januari begonnen is, of aan het kinderpaasfeest. Dit is puur een suggestie.

Het tweede punt, mensen zoeken een mening. Als je als kerk als credo hebt: Jezus is het antwoord, of, Jezus redt, zo je wilt, dan geef als het ware reeds een antwoord op een vraag die niet meer gesteld gaat worden. Want waarom zouden mensen nog een vraag stellen als je als kerk al een antwoord klaar hebt? Kan je als kerk een instelling creëren die meeloopt met zoekenden? Welke kant zij ook opgaan? Durf je open te staan voor vragen die niet christelijk zijn? Durf je te zeggen dat jij daar geen passend antwoord op hebt? Durf je mee te lopen met mensen die in deze wereld zoekende zijn en kan je het gesprek aan gaan?

En dan het derde punt, ben jij iemand die opvalt in je levensstijl? Die boven het gras uitsteekt? Is jouw geloof in God compleet doorgeleefd in jouw levensstijl? Of is het enige verschil dat jouw agenda vol staat met kerkelijke activiteiten? Met andere woorden, hoe doorgedacht is jouw levensstijl naar gevolg van jouw geloof? En hoe kan de kerk daarin een begeleidende rol spelen?

De kerk en het christelijk geloof zal niet verdwijnen uit Nederland. De groep zal nog wat kleiner worden, maar ik denk dat we uiteindelijk ergens blijven steken rond de 4-5% aan kerkgangers die regelmatig naar de kerk gaan. Dit is een beetje fingerspitzengefühl, maar er zal behoefte blijven aan het zoeken naar meer tussen hemel en aarde. Op welke manier dan ook, waaronder ook de kerk zoals wij die nu kennen.

Maar waar we als kerk, als gemeente op in kunnen springen zijn vele terreinen. Kortom, wat is het nut van de kerk voor een buitenstaander?  Welk ideaal en doel heeft de kerk nog in deze wereld? Kunnen wij meelopen met mensen die inspiratie zoeken, die vragen hebben, kunnen wij hen helpen te zoeken naar een antwoord dat hen bevredigd? En ten derde, zijn wijzelf inspirerend door onze levenswijze, door onze houding?

Met die vragen stuur ik u graag deze avond in.